Boek 2: De apostel des Geestes

De apostel des Geestes

Paulus, een dienstknecht van Jezus Christus, een geroepen apostel, afgezonderd tot het Evangelie Gods.

Romeinen 1 : 1 (Vert. NBG.)

Wij hebben voor enkele jaren Paulus herdacht. Daarmee hebben wij hem uit het kerkelijk jaar gehaald en overgebracht in het burgerlijke. Wij hebben gedaan alsof wij hem sedert het jaar 51 n. Chr. een beetje hadden vergeten en nu, na 1900 jaren, plotseling indachtig zijn geworden, hoe hij ons het Evangelie gebracht heeft. Wij hebben zijn persoon en werk gevierd, zoals wij dat doen met Luther of Calvijn, maar ook met Goethe of Vondel. Dit zal wel een unicum zijn. Mij althans is van vroeger zoiets niet bekend. De kerk was gewend de bijbelheiligen met Jezus in het kerkelijk jaar te herdenken. Ook Paulus werd daarbij allerminst vergeten. Na ieder Pinksteren kwam hij geregeld aan de beurt en de epistelpreken waren legio. Nu hij ons zo opeens tegenkwam in jacquet, hadden wij enige moeite met hem.

In deze meditatie sluiten wij ons dus in 't geheel niet aan bij die herdenking. Daarmee kunnen wij nu wachten tot het jaar 2051. Hier staat Paulus in de orde van de kerkelijke dienst. Paulus behoort veel meer dan de andere apostelen in de pinkstercirkel thuis. Petrus en de anderen waren door Jezus geroepen, als men het zo zeggen mag, tussen Kerstmis en Pasen. De roeping van Paulus echter had plaats lang na Pinksteren.

Ik zou, als men het goed verstaan wil, kunnen zeggen, dat Petrus door Jezus geroepen is en Paulus door de Heilige Geest. In ieder geval is er een groot onderscheid in de wijze waarop de ene en de andere roeping plaatshad. Wanneer men dat verschil moet aangeven, mag men misschien zeggen dat de eerste lichamelijk was en de tweede geestelijk. Paulus maakt dat onderscheid althans zelf. Zo wanneer hij schrijft: "Indien wij ook Christus naar het vlees gekend hebben, nochtans kennen wij hem nu niet meer naar het vlees" (2 Kor. 5 : 16). En elders: "De Here nu is de Geest" (2 Kor. 3 : 17). Hoe men deze teksten ook moge verklaren - en daaromtrent is veel rumoer - steeds zal men in de uitlegging de uitstorting van de Heilige Geest moeten betrekken en nog meer Paulus' eigen Pinksteren op de weg naar Damascus (Hand. 9).

Het blijft een zekere 'puzzle' voor de gelovigen, dat Jezus in de evangeliën twaalf apostelen kiest en dat Hij daarna, volgens de Handelingen der Apostelen, nog weer die éne roept en hem afzondert tot het Evangelie Gods. Het lijkt wel of de Twaalve na Pinksteren de evangeliën uitluiden en of het in Handelingen eigenlijk om Paulus te doen is. Althans van hoofdstuk 13 af hoort men bijna alleen van hem. En ook reeds in Handelingen 1-12 draait eigenlijk alles om Paulus' voorloper Stefanus. Deze dingen zijn niet altijd voldoende opgemerkt. Het Evangelie duurt niet voort in het tweede boek van Lukas, maar wordt daardoor afgelost. Petrus, Johannes, Jakobus en de anderen worden door Paulus vervangen. Paulus heeft het zelf althans zo opgevat. Hij voelt zich niet als een dertiende apostel. Hij schrijft dat hij na zijn roeping op de weg naar Damascus niet te rade is gegaan met vlees en bloed; dat hij niet is gegaan tot degenen die vóór hem apostelen waren (Gal. 1 : 16 v.). Paulus heeft de verbindingslijn tussen het apostolaat in de evangeliën en zijn eigen apostolaat in de Handelingen, ontkend. Hij heeft een onderscheid gemaakt tussen wat ik zo pas als de lichamelijke en de geestelijke roeping onderscheidde. De twaalf apostelen hebben hun 'omwandeling' met Jezus gehad, toen deze op aarde was; Paulus echter had die omwandeling, toen Jezus in de hemel was, met de Heilige Geest! Lees maar in Lukas' verhaal van Paulus' reizen, hoe die Geest steeds met de apostel op het pad is. Hij zondert hem af tot het zendingswerk (Hand. 13 : 2). Hij verhindert hem het woord in Azië te spreken (16 : 6). Hij betuigt hem van stad tot stad, dat hem banden en verdrukkingen aanstaande waren (20 : 23): Paulus is, behalve apostel, ook nog discipel geweest. Maar dan een discipel van de Heilige Geest. - Dit merkwaardige époque-makende karakter van Pinksteren mag men niet over het hoofd zien. Men mag niet doen, alsof de evangeliën na Jezus' hemelvaart doorgaan en alsof Paulus, aan wie een heel bijbelboek is gewijd, een apostel was gelijk de anderen.

Paulus moet de apostel des Geestes heten, ook al noemt hij zichzelf een apostel van Jezus Christus (2 Kor. 1 : 1). Immers 'de Heer is de Geest', zo hoorden wij hem zeggen. Nu Hij is opgevaren, staat Hij niet alleen als Geest tegenover de Joodse letter, zoals in de evangeliën, maar ook tegenover de zaak van zijn eigen werk op aarde; tegenover het gebeuren "in de gedaante van een mens" (Fil. 2 : 8), zoals Mattheüs, Markus en Lukas dat beschrijven. Daarom moest de Tolk komen, "geestelijke dingen met geestelijke samenvoegende" (1 Kor. 2 : 13). De zending van die Geest was het eerste wat Jezus van de hemel uit heeft gedaan en het tweede was de verschijning aan Paulus op de weg naar Damascus. Hem heeft Hij in dienst gesteld van de Heilige Geest in het werk der vertolking van "de dingen aangaande Jezus" (Luk. 24 : 19). Dit apostolaat des Geestes, het apostolaat der vertolking, is zeer in het bijzonder en bijna uitsluitend aan Paulus opgedragen.

Alleen wanneer men dit bedenkt, verstaat men hoe deze apostel in het Nieuwe Testament een zo grote plaats kan innemen naast Jezus. Het is eigenlijk de plaats, die de Heilige Geest er naast Jezus inneemt. Wie Paulus en Jezus van elkaar scheidt of hen zelfs tegenover elkaar plaatst, heeft geen oog voor de gang der heilsopenbaring in het Nieuwe Testament. Wij moeten er op letten dat hier een goddelijke orde heerst en geen menselijke. De vrijheid, die Paulus neemt tegenover Jezus, is de vrijheid des Heiligen Geestes, waarin Jezus zelf de hand heeft. Waar de Geest des Heren is, daar is vrijheid (2 Kor. 3 : 17). Het is de vrijheid van een tolk.