Afscheid Suameer

En dat gij zoudt vernieuwd worden in de geest uws gemoeds, en de nieuwe mens aandoen.

Efesiërs 4 : 23 en 24a

Gemeente, twaalf en een half jaar prediking is een heel stuk levenswerk. Ik heb niet alleen met m'n vrouw, maar ook hier met de gemeente m'n koperen bruiloft kunnen vieren. 10 januari was het. 14 januari had die in mijn gezin plaats, in alle stilte. Die met de gemeente had nog stiller plaats. Ge hebt er waarschijnlijk niet aan gedacht, en het niet geweten.

Alles tezamengenomen ben ik dankbaar dat ik het heb mogen doen; dankbaar ook dat ik het hier heb mogen doen. Hoe een mensenleven zou geweest zijn als het anders geweest ware, laat zich niet uitdenken. Het is zo geweest; dit werk is gedaan en het is hier gedaan. Mijn leven is erdoor gevormd en ook het uwe.

Dit alles klinkt wat fatalistisch, maar zo is 't niet bedoeld. Ik zei dat ik dankbaar was. Niet dat ik alles prettig heb gevonden, maar daarop had ik ook niet gerekend. Bij m'n intrede heb ik reeds gezegd dat ik niet hoopte, het ieder naar de zin te maken. Maar ik ben dankbaar dat mijn werk hier iets reëels heeft gehad: niet alleen samenstemming, ook conflict. En nu keer ik 't om: niet alleen haat, ook liefde; niet alleen tegenwerking, ook medewerking. Maar dan toch van 't eerste 't meest? Misschien! Maar liefde en medewerking zijn als het goud. In het zwarte erts loopt hier en daar een adertje. Hele echte klompen vindt ge nergens. En het goede is in 't verborgen.

Ik weet wel dat men 't meestal anders begeert. De dominee moet ieders vriend zijn, allemansvriend: een Joris Goedbloed. Hij mag eigenlijk niet tegengewerkt worden. De vredespijp moet onafgebroken smoren en branden. Maar ik vraag u: Leeft de vent dan niet? Preekt hij niet? Mij gaf het een gevoel van realiteit beide kanten te beleven. De gelijkvormigheid aan de gang van het Evangelie. Is het dominees-ideaal een christelijk ideaal?

En nu is de ure van afscheid gekomen. In zulk een uur komt iets van de eeuwigheid doorbreken. Het gaat zoals een Engels dichter zingt van een Griekse, beschilderde vaas, die opgegraven was. De figuren die erop staan, blijven staan in de stand van de schilder. 'Bruid der eeuwigheid' noemt hij die vaas. Ook wij merken telkens in ons leven dat we bruid der eeuwigheid zijn. Alles gaat zich verstillen. De scherpte wijkt. De bitterheid wijkt. Niet dat ik nu ineens alles goed zou noemen, wat ik vroeger afkeurde. Integendeel - scherper nog zou ik vele dingen willen wraken dan ik deed. Maar een goddelijke humor, glimlach zweeft over het toneel. Alsof het op een vaas getekend stond, zie ik het. Dit stukje leven van twaalf en een half jaar, deze koperen vaas, is bruid der eeuwigheid geworden. De tonelen die erop gegraveerd zijn, met scherpe instrumenten soms, blijven voor de eeuwigheid zoals ze staan. Die tonelen zijn misschien niet belangrijk, geen wereldgebeurtenissen; toch ook in geen hoek geschied (vgl. Hand. 26 : 26). Wat doet het ertoe, wie het is en waar het is, als de eeuwigheid er zich mee mengt?

Het viel mij vaak op hoe de typen zich gelijk blijven: de Farizeeër, de gierigaard, maar ook de weduwe met het penningske (Mk. 12 : 42); Judas en Petrus, ook Johannes; de marktboef uit de Handelingen, het volk dat te hoop loopt, en de raddraaiers die erachter zitten (Hand. 17 : 5); God en Mammon, het geld en die het dienen (Mt. 6 : 24). Goddelijke humor zweeft over dit alles als het zich verstilt.

Toch is dit alles niet zo stil als een koningsgraf. Er is onderscheid. Hier is van hoger orde. Bruid der eeuwigheid te zijn, dat is geen dood, - het is leven.

Dat gij zoudt vernieuwd worden in de geest uws gemoeds, en de nieuwe mens aandoen. Hoort gij dat? Niet alles moet blijven zoals 't is. Zo lijkt het soms. Wat de grootste hinderpaal hier bleek, is: 'Het is altijd zo geweest'. Maar gij moet de nieuwe mens aandoen, en vernieuwd worden in de geest uws gemoeds. Het lijkt soms of dit niet zal geschieden. Op verschillend terrein maakt hier de gemeente de indruk weer echt oud-Suameers te willen worden, zoals vroeger. Het nieuwe is Christus. Mijn arbeid lijkt geen succes. Toch twijfel ik niet. Gij zult het niet kunnen. Woorden zijn sterke dingen. Woorden met lijden verbonden. Sommige dingen heb ik het brandmerk opgezet. Het staat erop geschroeid. Gij kunt ze niet meer doen... met een goed geweten, niet met vrede. Ze zullen afsterven, ook tegen uw wil.

Dit heeft de twaalf en een half jaar niet gemakkelijker gemaakt. Ik behoef dit niet te vertellen. Gij weet het. De roem van enkelen uwer is dat zij 't ieder inpeperen, ook financieel, het wapen hier. Laat dat hun roem zijn tegen de dag des oordeels. Mijn roem is, dat ik daarvoor niet geweken ben. Ga heen en doe gij desgelijks (Lk. 10 : 37).

Of ik dan steeds onverbeterlijk handelde? Niet gaarne zou ik 't zeggen. Maar in de hoofdlijn, naar de bedoeling van mijn gemoed, naar de lijn van mijn woord, zou ik 't weer zo doen en ik roep God tot getuige, dat ik niet anders kon.

Deze jaren waren niet altijd gemakkelijk. Maar waarom ook? Ze vielen juist in de tijd mijns levens, dat men de hitte van de dag kan dragen. Straks in de zijde. Avondschaduw.

Alle christelijk leven en arbeid is tarwegraan, koperkleurig. Ik heb u dat vaak gepredikt. Gij zoudt zeggen: het tarwegraan sterft. Maar als straks de zon klimt, enzovoort, waakt het op, zilverwit, straks goudgeel. Dit alles is toekomstmuziek. Maar in elke moeizame arbeid is dit de heerlijkheid. Men kan dat zo niet uitleggen. De dag van afscheid is daarom innerlijk blijder dan die van intree. Hij is echter. Sprankjes eeuwigheidslicht. Trekking van werkelijke levensband.

Het nieuwe is er nog niet. Het is verborgen. Want het waakt als bijen, die zingen in de kerstnacht. Straks ontwaakt het. Dit verborgene is de heerlijkheid des levens. De onverwoestbare levenskracht. De hope des eeuwigen levens.